उंच पद बैसोनिया… आचरण स्वच्छ आहे का?
प्रतिनिधी | विशेष लेख
समाजात काही शासनात अधिकार असणारे लोक ‘ऑरगॅनिक’ जीवनशैलीचा आग्रह धरताना दिसतात. सेंद्रिय अन्न, आरोग्यदायी सवयी आणि बाह्य शुचिता यावर भर दिला जात असला, तरी त्याआधी कामातील प्रामाणिकपणा, वर्तनातील स्वच्छता आणि विचारांची शुद्धता कितपत आहे, हा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे.
संत तुकाराम महाराजांनी शेकडो वर्षांपूर्वीच या वृत्तीवर बोट ठेवले होते.
“काया वाचा मन शुद्ध नाही । तेथें देवाची वस्ती नाही ॥”
बाहेरून स्वच्छ दिसणारी माणसे, मोठ्या पदावर असलेले अधिकारी किंवा प्रतिष्ठित सरकारी कर्मचारी—जर आतून अहंकार, अन्याय, लोभ आणि दांभिकपणाने ग्रासलेले असतील, तर त्यांचे जीवन खऱ्या अर्थाने शुद्ध ठरत नाही, असा संतांचा संदेश आहे.
आज अनेक ठिकाणी बाह्य शिस्त आणि स्वच्छतेचा दिखावा दिसतो; मात्र प्रत्यक्ष कामकाजात निष्काळजीपणा, पक्षपात किंवा नैतिकतेची तडजोड होत असल्याच्या तक्रारी वाढत आहेत. यावर संत तुकाराम महाराज म्हणतात—
“बाहेर स्वच्छ आत घाण । ऐसे कोण करी समाधान ॥”
बाह्य आडंबर कितीही असले, तरी अंतःकरण स्वच्छ नसेल तर समाधान अशक्य आहे.
भौतिक आजारांबाबतही संतांनी मन आणि शरीर यांचा थेट संबंध सांगितला आहे.
“मनासी रोग ते काया दुखे । मूळ शोधितां तेथेंच सापडे ॥”
मानसिक ताण, सततचा असंतोष आणि दडपलेले अपराधीपण यांतूनच अनेक आजार उद्भवतात, हे वास्तव आजच्या वैद्यकीय अभ्यासालाही मान्य आहे.
तुकाराम महाराजांच्या शब्दांत सांगायचे तर—
“उंच पद बैसोनिया । नीच कृत्य करी तो अधमचि ठराया ॥”
पद मोठे असले तरी कृत्ये स्वच्छ नसतील, तर अधःपतन टळत नाही.
एकूणच, ‘ऑरगॅनिक’ जीवनशैलीचा गाजावाजा करण्याआधी ऑरगॅनिक आचरण स्वीकारण्याची गरज आहे. कामात पारदर्शकता, विचारांत प्रामाणिकपणा आणि वर्तनात माणुसकी आली, तरच समाज खऱ्या अर्थाने निरोगी होईल, असा संत तुकाराम महाराजांचा कालातीत संदेश आहे.
